vrijdag 28 oktober 2016

The Argonauts, net geen recensie

- een boek door Maggie Nelson


Laat ik maar beginnen met de mededeling dat dit boek niet voor iedereen is. Het is een verzameling van autobiografische filosofische bespiegelingen van een jonge vrouw over sekse, huwelijk, geboorte en de dood. Maar als je tijdens het lezen, zoals met mij gebeurde, toch langzaam wordt meegesleept door het ritme van de zinnen, door de keuzes van de onderwerpen, door de citaten uit allerlei onverwachte bronnen en door de nuchtere observaties van Maggie Nelson, dan heb je kans op een unieke leeservaring. Eentje die meer verwant is aan die van het lezen van Ulysses dan je had verwacht.

Het gegeven is eenvoudig. Maggie vertelt over haar man Harry, officieel Harriet, die zich wil laten ombouwen naar het geslacht waar zij zich het meest thuis bij voelt: een man. Dit speelt zich zo´n beetje af rond dezelfde tijd dat ze ook bezig zijn met kunstmatige inseminatie van Maggie, omdat ze een eigen kind wilt. Harry heeft al een ouder kind. Maggie schrijft over hoe moeilijk is om als twee vrouwen te trouwen in de VS, hoe lastig de inseminatie verloopt, over de problemen die komen kijken bij sekseverandering, zowel chemisch als chirurgisch en hoe anderen oordelen over hun keuzes.

De manier waarop ze dit ‘verhaal’ vertelt is zeer ingenieus. Steeds volgen drie of vier door een witregel gescheiden paragrafen elkaar op die soms nadrukkelijk maar soms ook los aan elkaar zijn verbonden. Als ze iemand citeert, één van haar professors, een filosoof of schrijver, dan wordt dit of direct in de tekst verteld of het staat in de marge, terwijl het citaat in italics is. Telkens als er een ruimte tussen de teksten is van twee witregels, iets dat even moeite kost om te zien, dan begint een nieuw onderwerp. Deze stukjes vormen bij elkaar een soort weefsel, waar binnen het verhaal wordt verteld van haar gedachten en ervaringen. Lang niet alles is hoog intellectueel, ze bespreekt op een gegeven moment ook even kort een X-men-film, maar meestal het heeft diepe overwegingen tot gevolg. Zo ook de X-men-film, waarvan ze zegt dat de gewilde zwart-wit tegenstelling normaal in dat soort films  zorgt voor discussies die eigenlijk niet van toepassing zijn op het echte leven.

Tijdens het lezen bekroop mij op een gegeven moment sterk het gevoel dat zij en haar man geen gevoel voor de dood hadden. Veel van de ingrepen in hun leven lijken een soort rucksichloss gebruik van de keuzevrijheid; verander sekse als je niet tevreden bent, krijg een kind ook al gaat dat biologisch bijna niet, leef zoals je wilt, want het enige waar het om gaat is je eigen gevoel van tevredenheid. Het geeft je het ongemakkelijke gevoel dat ze ooit spijt zullen krijgen van die keuzes. Tegelijk maakt juist dat nietsontziende een enorme indruk. Het zijn mensen die op het scherpst van de snede leven. In die zin zijn  ze  zich er volkomen bewust van dat de dood het onherroepelijke einde is. Het is een felheid en vasthoudendheid waarvan je in de gemelijke westerse maatschappijen nog maar weinig terugziet. Het maakte een enorme indruk hoe ze de totale vrijheid ervoeren en aanpakten. Zij zetten hun leven naar de hand zoals een auteur de karakters in zijn boeken doet.

De titel The argonauts verwijst naar de heldhaftige reis van Jason en zijn kameraden op het schip de Argo, beschreven door de Griekse schrijver Apollonius van Rodos. Maar het verwijst ook naar een parabel uit de oudheid. Het schip de Argo werd namelijk heel lang bewaard en steeds verving men er een onderdeel van, zodat het schip op een dag geheel vernieuwd was. Is er dan nog sprake van de Argo zoals Jason die gebruikte of is het een geheel nieuw schip? Deze parabel staat in haar boek voor het heruitvinden van sekse, het huwelijk en eigenlijk de hele wereld. Is het nog steeds ‘de wereld’ als alles erin vernieuwd is, of is het iets anders?

Aanstekelijk is ook de absolute eerlijkheid van Maggie Nelson in haar beschrijving van haarzelf en hoe ze reageert. Geen zwakte gaat ze uit de weg, geen pukkel op haar verbeelding laat ze bedekt. Hoewel haar overtuigingen een sterk politiek correcte kleur tonen laat ze zich niet opsluiten in het ideologische gedachtegoed waardoor gesprek en gedachten zo vernauwd kunnen raken. Als er zaken zijn die dit tegenspreken, zoals dat bijna alle goede pedagogen oudere witte mannen zijn, vind ze dat wel de moeite van het opmerken waard, maar ze draait er niet omheen dat hun raad zeer waardevol voor haar is. In haar strijd met de bijna-dwang die vanuit de maatschappij wordt gevoerd om maar zwanger te worden, laat ze zich niet afleiden van haar eigen diep gevoelde behoefte om moeder te worden. De beschrijving van de geboorte op het einde is een hoogtepunt van emotionaliteit, maar ook van precisie, zonder ons ook maar een vies of pijnlijk detail te onthouden. Het geeft inderdaad te denken over dat ‘wonder van de geboorte’, maar brengt je ook heel dichtbij je eigen menselijkheid.



The Argonauts (2015), oorspronkelijk uitgegeven door Graywolf Press, is sinds 25 oktober in Nederland te krijgen onder de titel De Argonauten bij Atlas Contact.


Geen opmerkingen:

Een reactie posten