zaterdag 17 september 2016

Doe of doe niet





Het verlangen naar een Trump of een Wilders lijkt geheel in strijd met de verkiezing van een halve wimpel als Rutte. Veel commentators zien er een behoefte in naar simpele tijden, toen mannen nog mannen waren en vrouwen in de keuken stonden. Anderen, Bas Heijne bijvoorbeeld, kijken er Freudiaans tegenaan en zien er onze doodsdrift in, getransformeerd tot een verlangen om stuk te maken. Peter Pomerantsev bespeurt de behoefte om afstand te nemen van de ‘terreur van’ feiten. Er zit vast veel waarheid in al die ideeën, maar toch mis ik iets. Er is geen die uitlegt waarom we uiteindelijk toch een deurknop als Rutte inhuren om het land te regelen.

In al dat drukke zoeken naar een oplossing in de modder van de hedendaagse problemen denk ik dat er één oorzaak vergeten wordt: vrijheid en de zucht daar naar. En haar tegendeel: autoriteit, voor de mensen die bang zijn voor vrijheid en zich er ongemakkelijk bij voelen. Al deze heren, Trump, Wilders, Erdogant, vertegenwoordigen een behoefte aan regels, terwijl alles dat Rutte doet is ons loslaten. Bedenk dat er sinds de Tweede Wereldoorlog een constante druk is om de regels los te laten, van het werk tot in de slaapkamer, van de rechtbank tot aan de natuurwet. Als we eens naar de conflicten kijken als een strijd tussen de oude orde van autoriteit en de nieuwe noodzaak tot vrijheid daarvan, krijgen we misschien een helder beeld.

Neem Brexit. De behoefte van een natie om weer zijn eigen regels te maken en na te volgen. De behoefte van een deel van de bevolking die niet meer de vrijheid van de markt wilt, maar juist leiders die deze reguleren en weer voor hen zorgen. Twee tegengestelde motieven die hetzelfde gevolg hebben: uit de EU breken. De EU die Groot-Brittannië bekneld, maar die het ook de Britten makkelijk heeft gemaakt een keihard neoliberaal beleid te voeren.

Neem de islam. Een religie waarbinnen een kleine groep de religieuze zuiverheid tot groot hoogtepunt opvoert en zo mensen aantrekt die behoefte hebben aan strikte leiding. Mensen die in maatschappijen leven waar ze juist veel meer vrijheid krijgen dan in hun moederlanden wordt toegestaan. Zie de strijd van de jihadisten tegen de autoritaire leiders van Saoedi-Arabië, Marokko, Egypte, Tunesië, etc. Jihadisten die steun krijgen van gewone vrijheidsstrijders, zoals in Syrië dus het geval is. Daar strijden mensen voor een pluralistische seculiere maatschappij tegen een dictator die met macht een pluralistische maatschappij bij elkaar houdt tegen jihadisten die alle vrijheid willen om hun striktste versie van de islam in te voeren.

Neem Rusland. Een land dat in 1989 rücksichtslos de vrijheid in donderde, een soort half wild westen minus de shoot-outs, vervolgens een reeks oligarchen kreeg om uiteindelijk opgescheept te zitten met een democratisch verkozen dictator (definitie van fascisme) die in de Oekraïne strijd tegen elke vorm van fascisme door mensen te steunen die van de democratie aldaar afwillen. Hij spreekt tot zijn volk en wijst naar het westen: willen jullie die vrijheid? Volg mij!

Neem Wilders. Ironisch kiezen voor de naam Partij Van de Vrijheid, geleid door een Echte Leider die de vrijheid van Nederland tegen de islam en de EU wil verdedigen door de vrijheid van anderen te beknotten.

Neem de opwarming van de aarde. Volgens wetenschappers zeggen de onderzochte feiten dat we snel moeten zijn, dat we onze economie en verbruik moeten aanpassen om te voorkomen dat de temperatuur verder stijgt en onze wereld hopeloos ontwricht raakt, maar de meeste mensen zijn veel te druk met genieten van de vrijheid om te consumeren en een aantal ontkennen gewoonweg de autoriteit van de wetenschapper en zijn/haar kennis: ‘Dat mogen de feiten zijn, maar mijn gevoel zegt iets anders.’


Voorbeeld van laat twintigste-eeuws
 paternalistisch autoritarisme

Ik zou zo nog een tijdje door kunnen gaan met het benoemen van probleemknopen in de moderne maatschappij, en dat ga ik vast in andere blogposts doen, maar voor alsnog moet dit voldoende zijn. Dan laat ik je nog even achter met dit. Communisme en fascisme waren het hoogtepunt van een toch al zeer autoritaire wereld. Elke regering en elke agent werd of blind gehoorzaamd of, als de regels echt te suf waren, een beetje voor de gek gehouden. Ik was onlangs een weekje op een kamp in Hoek van Holland en verbaasde me er zo over dat de meeste schuurtjes bij de huisjes een halve meter of meer in de grond waren verzonken. Dat leek mij niet praktisch. Zeker niet met regen. Mijn vriendin zocht het uit en kwam met een frappant antwoord: er was een verbod om schuurtjes boven een bepaalde hoogte te bouwen, dus gingen ze in de grond. Waarom die regel? Schijnbare willekeur, zo achteraf gezien, maar de regelmaker dacht vast dat het nodig was en iedereen hield zich er tot op de letter aan.


Van de voorlaatste cd van Gang of Four, Content

Geen opmerkingen:

Een reactie posten