woensdag 15 juli 2015

Mein teil

- kannibalisme in Europa

De laatste dagen moet ik veel denken aan Het vlot van de Medusa, een schilderij uit 1818. Misschien wel vanwege het gedoe rond Griekenland en de Euro. Ik heb het denk ik twee keer in het Louvre gezien. Altijd een beetje overdreven, dacht ik en tegelijk niet overdreven genoeg. Waar is de echte pijn, waar is de echte ellende? Edvard Munch, dat is pas pijn! Ronald Ophuis, dat is pas ellende! Maar daar kan Gericault weinig aan doen, denk ik. Hij werd geboren in de Romantiek, niet in bijvoorbeeld de Middeleeuwen. Geen Issenheimer Altaar voor hem!

Maar misschien is het overdreven dramatische aan dat schilderij wel wat me zo nu en dan toch raakt. Alsof we in een film zijn beland. Het gaat over een gezonken Frans schip, de Medusa, waar een vlot achter de reddingsboten werd gebonden. Op een gegeven moment hakten ze het los want het hield de anderen teveel op. Er zaten iets van 147 man op, waarvan vijftien werden gered. Vijf van hen overleden alsnog. Ze hadden nauwelijks voedsel en gooiden op een gegeven moment de zwakken overboord en aten de doden . Er is ook een prachtige verwijzing in Asterix naar te vinden.



Asterix en het eerste legioen
Albert Uderzo & Rene Goscinny
1967
Dat deed me weer denken aan Tales of the Black Freighter, uit de strip Watchmen. Alan Moore gebruikte Tales... als allegorie voor het eigenlijke verhaal, maar doordat het direct onder de lopende lijn werd geplaatst werkte het ook nog eens versterkend. Niet alleen toonde hij zo de gruwelijke aard van de mens, waar overigens over valt te discussiëren, maar gebruikte de mogelijkheden van strips perfect. In geen ander medium zou dat zo werken. In ‘The Black Freighter’ moet een aangespoelde schipbreukeling een vlot maken van zijn dode kameraden. Die verspreid over het strand en worden aangevreten door meeuwen en krabben.



Watchmen (Tales of the Black freighter)
Alan Moore & Dave Gibbons
 DC Comics, 1986

Ach, en dan gaat het hoofd plotseling broeien van de verhalen, waar of niet. Neem nou de bekende mythe van Chronos (Saturnus bij de Romeinen) die zijn kinderen opat omdat hij bang was door een van het te worden gedood. Moeder Gaea verving Zeus door een steen en in zijn angst en lust, het zal vast wat van hem hebben geëist, merkte Chronos niks. Je kan die steen nog steeds in Griekenland vinden op de berg Parnassus, waar het beroemde orakel van Delphi huisde. In een ander verhaaltje diende Tantalus de goden zijn zoon Pelops op in een maaltijd. De meeste van hen trapten er niet in, maar eentje wel. Zeus vervloekte toen het geslacht van Tantalus en daar hebben we dan onder andere de Homerische verhalen De Illias en De Oddyssee aan te danken. Twee van de hoofdrollen uit de Illias stamden af van Tantalos. Ja, ja, het verleden achterhaalt je altijd wel! Tot in de zoveelste generatie zal wraak van de goden voelbaar zijn!


Francisco de Goya y Lucientes
Saturnus verslind een van zijn kinderen
1821-1823
143.5 x 81.4 cm

Allemaal gekkigheid, natuurlijk, die Griekse mythen. Het waren vooral verhaaltjes om de mensen te waarschuwen tegen dat soort praktijken. Blijkbaar werd in Europa kannibalisme nog steeds bedreven. Neem nou bijvoorbeeld de vindplaats in Herxheim, Duitsland, waar een massagraf is gevonden met zeker 500 mensen erin. Met grote zekerheid kan men bepalen dat de meeste daarin zijn opgegeten. Dat is te zien aan de beschadiging van de botten waar het vlees met instrumenten af is geschraapt. Gelukkig gebeurde dit zo’n 5000 jaar voor Christus. Laten we eerlijk zijn, dat is al even geleden. Maar Herodotus vertelt over kannibalen in het huidige Oekraïne, en dat is van 425 voor Christus!



Rammstein - Mein Teil (2004)

Om de een of andere reden moest ik lachen om de volgende herinnering die me werd ingegeven. Die van de Oost-Duitse band Rammstein met het nummer Mein Teil . Het was natuurlijk al bizar om in 2001 in de krant te lezen dat iemand was opgepakt voor kannibalisme, maar dat de opgegeten persoon zich daarvoor had aangeboden gaf het een heel andere twist! De ene Duitser die de andere opat! Degene die op werd gegeten at ook delen van zichzelf voor hij werd gedood. Walgelijk, natuurlijk, maar zouden mensen niet vrij moeten zijn om te beslissen over hun eigen lichaam? Keuzevrijheid, toch? Aan de andere kant, hoe kan je achteraf zekerheid hebben dat alles vrijwillig gebeurde? Hoe weet je zeker dat degene die zelfmoord door kannibalisme pleegde niet gewoon depressief was en met pilletjes of therapie geholpen had kunnen worden?

Dit gegeven werd door Richard Kruspe uitgewerkt in het nummer 'Mein Teil'. De bizarre clip van een hoop naakte mannen die met elkaar vechten had als achtergrond de strijd binnen de band zelf. Blijkbaar was Kruspe een echte dictator tijdens het maken van het album Mutter. Er ontstonden nogal wat spanningen. Mooi als je zo je frustraties kwijt kan. Dat is ook een van de redenen waarom ik naar Rammstein luister: losmaken van opgekropte spanningen. Oh, en die kannibaal en zijn slachtoffer hebben het hele gebeuren ook nog eens gefilmd. Eigenlijk wilde Rammstein daar gebruik van maken, maar de politie bleef erop zitten. Ben ik eigenlijk wel blij om. Zo gruwelijk dichtbij hoeft het van mij ook weer niet.


Het vlot van de Medusa
4.90 x 7.20 meter
1818-1819
Olieverf
Theodore Gericault




Geen opmerkingen:

Een reactie posten