donderdag 10 juli 2014

Zwarte Piet lust geen schorseneren



Het is bijna net geen zomer en het is er weer tijd voor. Wat? Ja, maak uw borst maar nat, onze nationale discussie is alweer even aan de gang. Gaat het ergens over? Blijkbaar wel, want:
            ‘Ze pakken ons onze Zwarte Piet af.’ Zo gehoord bij de kaasboer die ook vleeswaren verkoopt. Twee  mannen van in de vijftig, beide een buikje, beide merkloze kleding, de ene een snor, de ander kalend, allebei precies even lang, wat een kop kleiner is dan ik. Achter de toonbank staat de nieuwe aanwinst van de winkel, een jonge meid met een huid die de kleur van truffels heeft. Haar huidskleur zou er niet toe moeten doen, net zomin als dat ze waarschijnlijk uit het zuiden van de wereld komt, maar voor de discussie doet deze er wel toe. Ze heeft getatoeëerde wenkbrauwen die haar gezicht altijd een zekere olijk vraagteken geven. Het hele gebied rond haar ogen is creatief lichter gekleurd, waardoor ze de suggestie wekt een superheldenmasker te hebben. Joop, de kaasboer, is druk bezig met het snijden van vlees op de machine. Broodje pekelvlees en een met ham voor de heren.
            ‘Ze pakken ons onze Zwarte Piet af.’

Het klonk zo treurig en verloren. Ze zagen eruit alsof iemand hen alles al had afgepakt. Hun jeugd, hun dromen, hun waardigheid, hun gevoel voor relativering. Bij sommige mensen verdwijnt dat op een gegeven moment, dat vermogen om om zichzelf te kunnen lachen. Alles wat hen gebeurt is gedrenkt in een saus van afkeuring. Bij mijn werk wonen ook twee van die types. De man kan het nog wel aan zo nu en dan iets vriendelijks te zeggen, maar zijn vrouw is een wolk van verontwaardiging. Het leven is haar niet welgezind geweest. Ik weet niet wanneer dat gebeurt, hoe dat gaat, dat iemand elk gevoel voor verhoudingen kwijtraakt en de hele wereld als een zwarte put ziet. Ik neem aan dat dit bij sommige mensen er al vroeg in zit.

Iemand neemt dus iemand anders een fictioneel figuur af. Ik had het gemist, maar blijkbaar heeft de Amsterdamse Rechtbank onze Zwarte Piet veroordeeld als zijnde racistisch en in het verlengde daarvan Amsterdammers, ik neem aan blanke Amsterdammers, voor racisten versleten. Je kijkt eens geen televisie, leest eens geen krant en dan gebeurt er zoiets. Het is me nogal wat. Beter dan Dallas, zou je zeggen, als iemand zich Dallas nog kan herinneren. Kom zeg, een heel seizoen, of was het twee, op zoek naar de moordenaar van JR, blijkt het een droom te zijn! Toen was geluk nog gewoon, Piet een stuk bruiner en minder black face dan de commerciële versie van tegenwoordig.

Lees ik ook nog in de krant, o groot wonder der wonderen, dat de liefde voor het eigen volk tot racisme kan leiden. Tja, echt? Maar de wetenschap onderzoekt dingen en soms is dat maar goed ook. Zo zijn er mensen die denken dat vaccineren autisme veroorzaakt. Goed dat daar wetenschappelijke feiten over bestaan. Maar dit? Wel eens van het begrip vaderlandsliefde gehoord en gezien hoeveel oorlogen in naam daarvan zijn gevoerd? Je hoort het zo vaak, dat religie de belangrijkste oorzaak van conflicten is. Nou, echt niet. Vaderlandsliefde, broederliefde, stammenliefde, die staan op nummer één. Hutu’s en Tutsi’s zijn we allemaal. IRA en ETA. Allemaal voor de eigen groep. Racisme met als uitgangspunt dat de ander per definitie minderwaardig is op basis van huidskleur of afkomst, bestaat natuurlijk zeker, maar de Nederlanders in het algemeen racist? Niet in die laatste definitie, soms wel in de eerste. De liefde voor de eigen groep maakt buitensluiting van een andere groep, zeker een makkelijk te definiëren en aan te duiden minderheid, een optie. Exit moslims.

Zwarte Piet racistisch? Misschien, maar wat ook belangrijk is, dat het ons herinnert aan een duister verleden waarin we de zwarte medemens exporteerden naar koloniën, waar ze als goedkope werkkrachten konden worden uitgebuit. Zwarte Piet herinnert ons aan slavenschepen die de overbodige buit, het zij wegens besmettelijke ziektes, het zij wegens het gevaar op ontdekking, overboord gooiden. Met de kettingen aan elkaar wel zo makkelijk. Zwarte Piet herinnert ons aan een roomblanke maatschappij waarin slavernij werd veroordeelt binnen de landsgrenzen, maar niet in de tropische vakantieparadijzen. Ik moet nog vaak terugdenken aan de heer Mulish. Hij beweerde eens dat er absoluut geen kwaad in hem schuilde. Dan denk ik dat de Nederlander ook graag zo denkt. Als er al kwaad is wordt dit met plezier verbannen naar de ander, zoals de collaborateur na de Tweede Wereldoorlog, of, als er lang genoeg over is nagedacht, wordt al het kwaad weg gerationaliseerd tot een eindeloos spectrum van tinten grijs.

Natuurlijk was er sinds de Romeinen en eerder slavernij. Dat was de gewoonste zaak van de wereld. Het zou misschien zelfs zo kunnen dat slavernij pas werd verboden toen goedkope werkkracht in de vorm van machines een optie was. Daar ga je dan met je mooie medemenselijkheid. Is er nog iemand over die weet hoe het ging voor we alles met de machine deden? Is er nog iemand die weet hoe het is om je medemens uit te buiten en voor een schijntje aan het werk te houden, zodat een minderheid kan genieten van de luxe? Er bestaat misschien geen actuele slavernij meer, maar sommige wurgcontracten in de VS of Brazilië liegen er niet om. Ja, inderdaad, er werden dus blijkbaar zo’n elf miljoen zwarte medemensen naar de Amerika’s vervoert, waarvan 4 of 5% door Nederland. Is Zwarte Piet daar dan niet een prachtig symbool van?
            ‘Ze pakken ons onze Zwarte Piet af.’

Voor mij is Zwarte Piet nog steeds het olijke hulpje van de Sint, beide verzonnen figuren met de voet in een geschiedenis die een stuk minder rooskleurig is. Voor mij verliezen ze die onschuld niet, want die hangt samen met de onschuld van mijn jeugd. Maar misschien moeten we de Piet gewoon houden om ons te herinneren aan dat verleden toen ze nog schorseneren aten, want dat is de oudste band die we hebben met onze zwarte medemens. Ik moet denken aan Guy Fawkes, die zomaar het symbool is geworden van globaal verzet tegen corporaties en regeringen. Dat is onze Zwarte Piet ook. Een symbool, eentje van een tijd dat we blijkbaar niet beter wisten, maar beter hadden moeten weten. Daarom zeg ik: hou de Piet in ere, opdat we nooit zullen vergeten, als een duistere roe boven onze blanke geweten.

Geen opmerkingen:

Een reactie posten