vrijdag 6 juni 2014

Little America – de droom



De wereld verandert, dat hoor en lees je wel eens. Ik weet niet goed hoe we dit kunnen zien, want terwijl de wereld verandert veranderen wij toch ook? Dat dacht ik vroeger, toen ik jonger was en onderdeel van die wereld vormde. Ik ben begin veertig en merk dat de wereld niet meer ik is, niet meer leeftijdgenoten, maar die jonge mensen die niet merken dat de wereld verandert. Ouderwets en uit de tijd, dat ben ik. Hangend aan ideeën van voorheen, helemaal verouderd. Dat ben ik. Ook al dacht en wist ik toen dat de wereld verandert, zag ik hem niet veranderen. Nu wel.

Niet zo lang geleden had ik een droom. Ik liep door Amsterdam, maar in een bepaald gebied sprak iedereen Amerikaans. De mensen gedroegen zich ook Amerikaans. Je weet wel, akelig enthousiast over alles, luid, afkeurend van ook maar het geringste seksuele. Niet dat ik zoiets op die manier droom. Zo gaan dromen niet. Die werken als een dia-apparaat: plaatje voor plaatje. De rest lult je hoofd bij elkaar. Een droom is meestal een beetje zoals een oom vroeger de vakantie presenteerde. Die verwijzing snapt waarschijnlijk menig tiener niet. Gelukkig is een droom zelden zo saai.

In de droom bleek een gedeelte van Amsterdam een Amerikaanse enclave. Alle prijzen waren in dollars, parkeerboetes varieerden aan de hand van hoe belangrijk een straat was, overal kon je hotdogs kopen en niemand rookte in het openbaar. Het was er wel groen, dat viel mee, maar dat kwam dan ook omdat ze in het duurste gedeelte van Amsterdam woonden, zo’n beetje rond het Vondelpark. Het park zelf was onderdeel van de enclave. Je kon er als kaaskop wel naar binnen. Er waren geen muren of hekken, maar het was een onwezenlijk vreemde plek. Het was een Little America in Nederland.

Na het wakker worden vroeg ik me dingen af. Waarom zo’n droom? Waar ging die over? Ik heb geleerd dat dromen uiteindelijk alleen over de dromer gaan en eigenlijk is dat ook vanzelfsprekend, tenzij je in elfjes of God gelooft. Al die beelden, je moeder, een draak, de baas, jijzelf als vrouw, noem maar op, landen, tempels, glijbanen, het is allemaal jezelf. Dus waarom droomde ik hierover? Het is me nog steeds onduidelijk. Wel ging ik opeens naar dingen om me heen anders kijken. Alsof de droom stiekem werkelijk was geworden. Little America was er al, maar dan in de vorm van Nederland zelf.

Iemand in een kroeg vertelde me toen dat ik aan mijn Engels moest werken. Nou heb ik een heel behoorlijke woordenschat, spreek zo nu en dan bijna vloeiend, zeker met Engelstaligen, dus ik snapte het niet helemaal. Wat hij bedoelde was dat ik niet Engels genoeg klonk, of Amerikaans, als ik zijn accent moest geloven. Een Nederlander die mij dat vertelde. Een jonger mens dan ik. Later zag ik een groep meisjes over een kermis lopen, luid dingen in het Amerikaans zeggen, zoals ik ken uit series. Zelfs hun gebaren kwamen overeen met die dames van bijvoorbeeld Sex and the city.

Wat is dat eigenlijk, wat betekent dat nou: de wereld verandert? Ze bedoelen toch eigenlijk dat de tijden veranderen? Wat ze eigenlijk bedoelen te zeggen is dat mensen die nu aan de macht zijn, of in getal of doordat ze actueel bepalen hoe de wereld is, besloten hebben dingen anders te doen. Zoals jullie het deden, opa, zo willen wij het niet! Maar hoe willen ze het dan wel? Is er ook maar iemand die weet hoe de wereld moet worden en dit ook echt bereikt?

Ik klink echt oud zo, net als mijn ouders klaagden over onze generatie en opa en oma over de hunne, zo klaag ik ook over de jonkies. Het is snobistisch en verwerpelijk. De dingen veranderen nou eenmaal en iedere generatie zou daar het recht op moeten hebben. Hebben wij ook het recht om erover te klagen? Ik ben verre van anti-Amerikaans. Zeker de helft van  mijn culturele referenties komen uit de VS. Een gedeelte van mijn houding in het leven is zonder twijfel ook door hun beïnvloed. Ook ik ben stiekem meer geïnteresseerd in wie de nieuwe president wordt dan wie de nieuwe premier wordt. Het gaat om invloed en Rutte heeft dat nou eenmaal minder dan Obama.

Maar zelfs als is dat klagen dom en verwerpelijk, we weten uit de geschiedenisboeken dat de tijden ook echt veranderen. Dat dingen echt anders worden. Al kunnen wij het misschien niet meer zien zoals onze voorouders. Want met de kennis van nu lijkt het allemaal zo voor de hand liggend hoe het was.

Er slopen ook vergissingen in, merkte ik, in mijn gedachtegang en overwegingen. Ik dacht dat onze huidige economische koers was geënt op de VS en Groot-Brittannië, maar we blijken ons meer te oriënteren op Duitsland. Ik dacht ook dat het zakelijker worden van het onderwijs, het steeds meer richten op een loopbaan, door de VS was geïnspireerd. Maar nee, dat hebben we zelf verzonnen. We zijn de enige die cultuur en algemene ontwikkeling zo nadrukkelijk laten vallen. We zijn het zelf die van onze kinderen lege hulzen willen maken. Zo zal er vast meer zijn. We zijn als klein landje in een dodelijke strijd verwikkeld om te overleven en onze hoge standaard te behouden. Straks zijn we als Singapore als we niet oppassen. In ieder geval zullen de straten schoner zijn. Die kinderen die wij zo opvoeden willen de wereld natuurlijk ook weer anders.

Dingen veranderen, gedrag, opvatting, mores, inzet, noem maar op. We willen het anders en laten het oude achter. Want zo gaat dat. Maar ik vraag het me wel af, hoor, ik vraag me af of we zo willoos aan de verandering moeten toegeven. Het is toch een gevaar dat we met het badwater het kind uit het raam gooien? Wie selecteert, is er iemand die selecteert, wat we weg doen en wat we houden? Is er een standaard waar we aan moeten voldoen voor we erin veranderen? Wat hebben we al nodeloos stuk gemaakt? Als we straks net zo goed Engels praten en lezen als Amerikanen, wat blijft er dan over van onze literatuur? Geeft iemand daar ene zier om? Is er een woord voor ‘zier’ in het Engels? Moet ik dat vragen aan de nieuwe jongeren?

Geen opmerkingen:

Een reactie posten